Dövize çevrilebilen mevduat nedir? Türkiye’de ilk ne zaman uygulandı, sonuçları ne oldu?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıkladığı TL mevduata Kur Farkı modeli hakkındaki aramalar arttı. Peki, dövize çevrilebilir mevduat nedir (DÇM) nasıl uygulanır? Türkiye’de dövize çevrilebilir mevduat uygulaması kaç yılında başlatılmıştır?

1) Dövize Çevrilebilir Mevduat nedir?

Tasarrufu vadeli Türk Lirası’nda olan bir kişi vadesinin sonunda banka ile anlaştığı faizi alıyor. Örneğin bu faizin yüzde 18 olduğunu varsayalım. Fakat birey parasını mevduat hesabı açtırdığı gün dolara yatırsaydı vadenin bittiği tarihte getirisi yüzde 50 olacaktı. İşte aradaki bu yüzde 32’lik farkı devlet vatandaşa ödeyecek.

2) Sistemden kimler faydalanabiliyor?

Sistemden banka hesabında vadeli mevduat tasarrufu olan reel kişiler faydalanabilecek. Bu mevduat tanıdık olmayan para cinsinden de olabilir.

3) DÇM hangi bankalarda olacak?

Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Alpaslan Çakar’ın verdiği bilgilere tarafından; kamu bankaları sisteme dahil, özel bankalar da ürünleri yavaşça devreye alacak. Çakar, “Bir çok özel banka genel müdürü arkadaşımla konuştum onlar da girecek” değerlendirmesinde bulundu.

4) Vadeli sonundaki faiz ile döviz arasındaki fark nasıl karşılanacak?

Bu konuda hükümet tarafından daha detaylı bir izah etme beklenirken farkı Hazine’nin karşılayacağı açıklandı. Yani ödenti ve bütçe gelirlerinden kur zararı eden vatandaşın zararı tazmin edilecek.

5) Nasıl bir kur farkından söz ediliyor?

Dolar/TL dün 18.4 ile tarihi zirvesini görmüştü. Dün akşam saatlerinde kur 12.0 seviyesine dek geriledikten daha sonra bu sabahleyin 13.5 civarında operasyon görüyor. TL’nin dün en yüksek seviyeden en az seviyeye göre değerinde kazancı %50’yi buldu. Kurda bu sabahki ilk işlemler olan 13.5 seviyesine kadar TL’nin kazancı ise yaklaşık %36 seviyesinde. (08:30 itibarıyla)

Yılbaşından beri bakıldığında ise TL’nin dolar karşı %56’yı aşan kaybı ise dün geceki hareketle birlikte %45’e geriledi. Dolar/TL’de yılbaşından beri yaşanan %144 yükseliş geçen günkü hareketle %82 civarı yükselişe geriledi.

6) Dövize Çevrilebilir Mevduat ile ne amaçlanıyor?

Dövize Çevrilebilir Mevduat ile ayrıca mevcut zarar eden vatandaşın zararının tazmin edilmesi hem de dövize oluşabilecek yeni kaymaların engellenmesi hedefleniyor. Şu lahza Türkiye’de gerçek şahısların mevduatlarının yüzde 64’ü döviz yüzde 36’sı TL’de. Milli para yerine oluşan bu dengesiz durumun giderilmesi de hedefleniyor. Hem dövize olan talebin de azalacağı düşünülerek kurlardaki aşırı hareketin dengelenmesi umuluyor.

7) Türkiye’de yurttaş parasını ne kadar vadede bozduruyor?

Türkiye Bankalar Birliği Başkanı Çakar’ın verdiği bilgilere kadar Türkiye’de sıradan Türk Lirası vade bozdurma vakti 55 gün.

8) Türkiye’de vadeli hesaplarda kaç para var?

Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurumu’nun verilerine kadar Türkiye’de gerçek kişilerin vadeli hesaplarında 866 milyar TL bulunuyor. Vadeli hesaplarda bulunan dövizin TL karşılığı ise 1.2 trilyon TL. Vadeli hesaplarda döviz ve TL olarak 2.1 trilyon TL vadeli hesaplarda bulunuyor. Devlet bu hesaplardaki paraların muhtemel kur zararlarını tazmin edecek.

9) Türkiye’de dövize çevrilebilir mevduat uygulaması kaç yılında başlatılmıştır?

Dıştan döviz girişini teşvik etmek amacıyla Dövize Çevrilebilir Mevduat (DÇM) hesapları öncelikle 1967 yılında açılmıştı.

O tarihlerde yurtdışındaki işçiler ve ihracatçılar ilk hesapları açar ve toplamı 3,5 milyar doları bulan döviz Türkiye’ye kazanç. DÇM’lerin para arzı artışına ve enflasyonun hızlanmasına neden olmaya başladıkları değerlendirilir ve kullanımına sınırlandırmalar getirilir. Oysa 1977 yılının ilk aylarından daha sonra yeni hesap açılması çok yavaşlamaya başlayınca TCMB ve bankalar, eski DÇM’lerin vadesi gelenlerinin paralarını geri ödemede zorlanmaya başlarlar. Sonunda sistem 1978 yılında bitirilir. Bu borçlar, 1981 yılından daha sonra devlet göre üstlenilir.

10) Eski başvuru işe yaradı mı?

Gelecek Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve eski bankacı Kerim Rota ise 70’lerdeki sistemi hatırlatarak, Hazine’nin o dönem için büyük bir zararla bu işlemleri sonlandırdığını belirtiyor. Bir açıdan bütün sistemin sahiden dolarize olduğunu ve TL kredilerde faiz oranı belirlemenin de zorlaşacağını, hem bankaların faiz oranlarında önemli artışla yapabileceğine de uyarı çekiyor.

Dövize çevrilebilen mevduat nedir? Türkiye'de ilk ne zaman uygulandı, sonuçları ne oldu?

Yorum yapın

SMM Panel PDF Kitap indir